ავტორი: ნატა ქორიძე, UGSPN-ის უფროსი მკვლევარი
7-8 ივლისს გამართული ნატოს ანკარას სამიტი თავიდანვე განიხილებოდა, როგორც ტრანსატლანტიკურ ურთიერთობებში არსებული დაძაბულობისა და უსაფრთხოების სფეროში დაგროვილი გამოწვევების ფონზე ალიანსის ერთიანობისთვის მნიშვნელოვანი გამოცდა. სამიტმა კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ ნატოს „დასასრულის“ შესახებ გავრცელებული პროგნოზები მნიშვნელოვნად გადაჭარბებულია. არსებული გამოწვევების მიუხედავად, ალიანსი კვლავ მტკიცედ ინარჩუნებს საკუთარ პოზიციებს.
თავისთავად მნიშვნელოვანი იყო სამიტში ნატოს მთავარი მოკავშირის- ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტის – მონაწილეობაც, მიუხედავად იმისა, რომ ეს მონაწილეობა დამატებით სირთულეებს ქმნიდა. მართალია, სამიტს უხერხული ეპიზოდებისა და არაერთი წინააღმდეგობრივი განცხადების გარეშე არ ჩაუვლია, თუმცა საერთაშორისო ურთიერთობების ექსპერტებისა და ანალიტიკოსების უმრავლესობამ მისი შედეგები დადებითად შეაფასა. როგორც ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ აღნიშნა, ანკარადან მთავარი გზავნილი ერთმნიშვნელოვანი იყო: ნატო შედეგს დებს.
წინა სამიტების გამოცდილების გათვალისწინებით, რუტემ მნიშვნელოვანი ძალისხმევა გასწია იმისათვის, რომ შეხვედრამდე ამერიკის პრეზიდენტი დაერწმუნებინა, რომ მოკავშირეები სერიოზულად ეკიდებიან თავდაცვითი ხარჯების ზრდას და ევროპა და კანადა რეალურად უახლოვდებიან ჰააგის სამიტზე შეთანხმებულ მთლიანი შიდა პროდუქტის 5-პროცენტიან მიზნობრივ მაჩვენებელს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურებოდა მისი ვიზიტი ვაშინგტონში ანკარას სამიტამდე ცოტა ხნით ადრე. მთავარი ამოცანა მხოლოდ გაზრდილი თავდაცვითი ხარჯების დემონსტრირება არ ყოფილა; არანაკლებ მნიშვნელოვანი იყო ვაშინგტონის დარწმუნება, რომ ნატოს ფარგლებში ვალდებულებების გადანაწილების ბალანსი თანდათან იცვლება და ევროპელი მოკავშირეები საბოლოოდ პასუხობენ შეერთებული შტატების მრავალწლიან მოთხოვნებს.
როგორც მოსალოდნელი იყო, ანკარას სამიტს დაძაბული მომენტებიც ახლდა.
უპირველეს ყოვლისა, აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა კვლავ წამოჭრა, თითქოს უკვე დავიწყებული, გრენლანდიის საკითხი და კვლავ გაიმეორა მისი შეერთებული შტატების კონტროლქვეშ მოქცევის სურვილი. მან ასევე მწვავედ გააკრიტიკა ნატოს რამდენიმე წევრი სახელმწიფო, მათ შორის ესპანეთი, ირანის წინააღმდეგ სამხედრო კამპანიაში ამერიკის მხარდაჭერაზე უარის თქმის გამო. ტრამპმა განაცხადა, რომ სურდა ესპანეთთან სავაჭრო ურთიერთობების სრულად შეწყვეტა და ეს ქვეყანა „უიმედო შემთხვევად“ („wasted cause“) და „ნატოს საშინელ პარტნიორად“ („terrible partner in NATO“) მოიხსენია.
თუმცა, როგორც ჩანს, მოკავშირეებმა მსგავსი რიტორიკის მიმართ უკვე გარკვეული იმუნიტეტი გამოიმუშავეს და კონცენტრირებულნი იყვნენ სამიტის მთავარ მიზნებზე – ალიანსის ერთიანობის დემონსტრირებასა და სამიტის ძირითად პრიორიტეტებზე კონსენსუსის მიღწევაზე.
ესპანეთმაც და დანიამაც პრეზიდენტ ტრამპის განცხადებებს ზომიერად და გაწონასწორებული ტონით უპასუხეს. ამ მიდგომამ გაამართლა: სამიტი გაცილებით პოზიტიურ ატმოსფეროში დასრულდა, ხოლო დასკვნით პრესკონფერენციაზე ტრამპმა განაცხადა: „შესანიშნავი დრო გავატარეთ და ვფიქრობ, ეს დიდი წარმატება იყო.“ გარდა ამისა, ანონიმური წყაროების თანახმად, დახურულ შეხვედრებზე პრეზიდენტ ტრამპი გაცილებით უფრო საქმიანი და კონსტრუქციული იყო, ვიდრე ჟურნალისტებთან საჯარო განცხადებების დროს. თავად ტრამპმაც აღნიშნა, რომ შეხვედრაზე „ბევრი სიყვარული“ („a lot of love“) და „ბევრი ერთიანობა“ („a lot of unity“) იგრძნობოდა, ხოლო სამიტს „ფენომენალური“ უწოდა.
თავად ის ფაქტი, რომ ალიანსმა შესძლო პოლიტიკური უთანხმოებების მართვა ისე, რომ მათ სამიტის მიმდინარეობა არ შეეფერხებინათ, ანკარას შეხვედრის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიღწევად შეიძლება ჩაითვალოს. სამიტმა აჩვენა, რომ ნატო სულ უფრო მეტად აცნობიერებს: შიდა განსხვავებები გარდაუვალია, თუმცა მათი ეფექტიანი მართვა გადამწყვეტ მნიშვნელობას იძენს მაშინ, როდესაც ალიანსი მზარდი საგარეო საფრთხეების წინაშე დგას.
სამიტის დასკვნითი დოკუმენტი
სამიტის ლაკონური საბოლოო დეკლარაცია თავიდანვე ხაზგასმით ადასტურებს, რომ ვაშინგტონის ხელშეკრულების მე-5 მუხლი ურყევია (ironclad) და რომ ალიანსი კვლავაც ერთგულია ტრანსატლანტიკური კავშირის. მე-5 მუხლის ასეთი მკაფიო გამეორება შეიძლება ერთდროულად ორ კონტექსტში განვიხილოთ. ერთი მხრივ, ეს არის მკაფიო და გაძლიერებული პოლიტიკური გზავნილი კოლექტიური თავდაცვისადმი მტკიცე ერთგულების შესახებ განსაკუთრებით რთულ პერიოდში. ხოლო მეორე მხრივ, იგი ასევე ასახავს იმ ფარულ შეშფოთებას, რომელიც ევროპაში ამერიკული სამხედრო ძალების შემცირების გამოცხადების, თავდაცვითი ხარჯების ირგვლივ არსებული უთანხმოების, და გრენლანდიისა და ირანის საკითხებზე წარმოშობილი დაძაბულობის ფონზე არსებობს. თავად საჭიროება, რომ ალიანსს კიდევ ერთხელ მოუწია მე-5 მუხლისადმი ერთგულების ხაზგასმა, შეიძლება იმ პოლიტიკური წინააღმდეგობებით სავსე გარემოს ამსახველია, რომელშიც დღეს ნატო ოპერირებს, მიუხედავად იმისა, რომ დეკლარაციის მიზანი სწორედ ამ ეჭვების გაფანტვა და ალიანსის ერთიანობის დემონსტრირებაა.
დეკლარაციაში რუსეთი ერთმნიშვნელოვნად არის შეფასებული, როგორც ევროატლანტიკური უსაფრთხოებისა და სტაბილურობისთვის „გრძელვადიანი საფრთხე“ (long-term threat).
მომავლის მთავარ ამოცანებად დოკუმენტი ასახელებს უფრო ძლიერ ევროპას უფრო ძლიერ ნატოში და ალიანსის მოდერნიზაციას. შესაბამისად არსებობს ფართო კონსენსუსი ალიანსისთვის თავდაცვითი ინვესტიციებისა და ინოვაციების მნიშვნელობის შესახებ.
რუსეთის ომი უკრაინის წინააღმდეგ კვლავ ნომერ პირველ გამოწვევად არის დასახელებული, ხოლო მოკავშირეები კიდევ ერთხელ ადასტურებენ თავიანთ „ურყევ მხარდაჭერას“ უკრაინის თავისუფლების, სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ.
ეს პრიორიტეტები ნათლად აჩვენებს, რა მიმართულებით ვითარდება ნატო: ტრანსატლანტიკური კავშირის შენარჩუნებასთან ერთად უფრო ძლიერი ევროპული საყრდენის შექმნა, სამხედრო და თავდაცვით-სამრეწველო შესაძლებლობების შემდგომი გაძლიერება და მხარდაჭერის გაგრძელება უკრაინისთვის, რომელიც მოიაზრება ევროატლანტიკური უსაფრთხოების განუყოფელ ნაწილად.
სამიტის მთავარი შედეგები
მოკავშირეებმა შესძლეს შეთანხმების მიღწევა და მნიშვნელოვანი პროგრესის ჩვენება სამიტის სამივე ოფიციალურად გამოცხადებულ პრიორიტეტთან დაკავშირებით: თავდაცვითი დანახარჯების ზრდაზე, თავდაცვით ინდუსტრიასა და ინოვაციებზე, და უკრაინის მხარდაჭერის გაგრძელებაზე. ანკარას სამიტმა სამივე მიმართულებით კონკრეტული შედეგები მოიტანა.
უპირველეს ყოვლისა, მოკავშირეები ანკარაში მივიდნენ იმის საჩვენებლად, რომ გასულ წელს ჰააგის სამიტზე შეთანხმებული მიზნის, 2035 წლისთვის თავდაცვაზე მთლიანი შიდა პროდუქტის 5 პროცენტის დახარჯვის, შესრულების მიმართულებით რეალური პროგრესი აქვთ. მარკ რუტეს შეფასებით, მხოლოდ ბოლო ორი წლის განმავლობაში ევროპელმა მოკავშირეებმა და კანადამ თავდაცვაზე დამატებით თითქმის 300 მილიარდი აშშ დოლარი გამოყვეს.
თუმცა, მიუხედავად ამ პროგრესისა, ჯერ კიდევ მნიშვნელოვანი გზა რჩება გასავლელი თვით ძირითადი სამხედრო დანახარჯების 3.5-პროცენტიანი მიზნობრივი მაჩვენებლის მისაღწევადაც; პროგნოზების თანახმად, 2026 წელს ნატოს 32 წევრიდან ამ ნიშნულს მხოლოდ ხუთი სახელმწიფო მიაღწევს.
პოლიტიკური დებატები იმის შესახებ, უნდა გაზარდონ თუ არა ევროპელმა მოკავშირეებმა თავდაცვითი ხარჯები, ფაქტობრივად დასრულებულია. დღეს მთავარი საკითხი უკვე სხვაა: რამდენად სწრაფად გადაიქცევა გაზრდილი დაფინანსება რეალურ სამხედრო შესაძლებლობებად. ამ თვალსაზრისით, ანკარას სამიტმა, ერთი მხრივ, თვალსაჩინო პროგრესი აჩვენა, თუმცა, მეორე მხრივ, კვლავ წარმოაჩინა სხვაობა გრძელვადიან პოლიტიკურ ვალდებულებებსა და უსაფრთხოების დაუყოვნებელ საჭიროებებს შორის.
მეორე მნიშვნელოვანი შედეგი თავდაცვით ინდუსტრიას შეეხებოდა: მოკავშირეები შეთანხმდნენ დაახლოებით 50 მილიარდი აშშ დოლარის მოცულობის თავდაცვითი ინდუსტრიის ხელშეკრულებებსა და პარტნიორობებზე. ამასთან ერთად გამოცხადდა ახალი მრავალეროვნული ინიციატივები შორი მოქმედების საცეცხლე სისტემების, მართვისა და კონტროლის (Command and Control) სისტემების, საჰაერო პლატფორმების, წყალქვეშა ნავებისა და უპილოტო და ანტიდრონული სისტემების ფართომასშტაბიანი ბაზრის განვითარების მიმართულებით.
მარკ რუტემ ასევე წარადგინა ნატოს ახალი ინიციატივები – Front Door to Industry, NATO Engine (ქარხნების ქსელი)- პროგრამა კრიტიკული ნედლეულისა და მიწოდების ჯაჭვების გასაძლიერებლად, და დამატებით საბანკო სექტორის მხრიდან 217 მილიარდი აშშ დოლარის ფინანსური ვალდებულებები.
ეს ინიციატივები ასახავს უკრაინის ომიდან მიღებულ ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გაკვეთილს: მხოლოდ თავდაცვითი ხარჯების ზრდა საკმარისი არ არის, თუ სამხედრო-სამრეწველო ბაზას არ შეუძლია საჭირო რაოდენობითა და საჭირო ტემპით აწარმოოს შეიარაღება, საბრძოლო მასალა და ახალი ტექნოლოგიები.
თანამედროვე ომის პირობებში ნატოს მოუწევს ინდუსტრიული ფრაგმენტაციის დაძლევა, საწარმოო შესაძლებლობების გაძლიერება, ტექნოლოგიურ ცვლილებებთან უფრო სწრაფი ადაპტაცია და ხელოვნური ინტელექტის სისტემების ინტეგრაციის დაჩქარება.
გლობალური ტექნოლოგიური პროგრესისა და ომის ხასიათის სწრაფი ცვლილების პირობებში ეს პროცესი უკვე წლებით აღარ განისაზღვრება, არამედ შედეგები თვეების განმავლობაში უნდა იყოს მიღწეული.
მესამე პრიორიტეტი უკრაინის მხარდაჭერას შეეხებოდა. მოკავშირეებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს უკრაინისადმი ურყევი მხარდაჭერა და, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, 2026-2027 წლებისთვის სამხედრო დახმარების 80 მილიარდი აშშ დოლარის (70 მილიარდი ევროს) მოცულობის ახალი პაკეტი დაამტკიცეს. ამ თანხიდან 30-30 მილიარდი ევრო თითოეულ წელს ევროკავშირის უკრაინისთვის განკუთვნილი სასესხო პროგრამიდან გამოიყოფა, ხოლო დამატებით 40 მილიარდ ევროს ნატოს წევრი სახელმწიფოები უზრუნველყოფენ. ტრამპის ადმინისტრაციამ პრაქტიკულად შეწყვიტა უკრაინის სამხედრო დაფინანსება, შესაბამისად, შეერთებული შტატები ამ პაკეტში მონაწილეობას არ მიიღებს. ეს გადაწყვეტილება ასევე ასახავს უკრაინის მხარდაჭერის ფინანსური პასუხისმგებლობის თანდათანობით გადანაწილებას.
დღეს სულ უფრო აშკარა ხდება, რომ ევროპის სახელმწიფოებს მოუწევთ უკრაინის სამხედრო მხარდაჭერის ფინანსური ტვირთის უფრო დიდი ნაწილის საკუთარ თავზე აღება. შესაბამისად, მათი უნარი, გრძელვადიან პერსპექტივაში შეინარჩუნონ ეს მხარდაჭერა, ერთდროულად გამოცდად იქცევა როგორც ევროპული თავდაცვის პოლიტიკისთვის, ისე თავად ნატოს სანდოობისთვის.
ამ წარმატებაში მნიშვნელოვანი წვლილი თავად უკრაინასაც მიუძღვის. უკრაინული უპილოტო სისტემების წარმატებულმა დარტყმებმა რუსეთის ინფრასტრუქტურაზე, მათ შორის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებსა და სამხედრო წარმოების ობიექტებზე, სამიტის დაწყებამდე მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ფონი შექმნა და უკრაინის საკითხზე მიმდინარე დისკუსიებს დამატებითი იმპულსი მისცა.
დღეს უკრაინა სულ უფრო მეტად აღიქმება არა მხოლოდ როგორც დახმარების მიმღები ქვეყანა, არამედ როგორც ევროატლანტიკური უსაფრთხოების მნიშვნელოვანი კონტრიბუტორი, რაც არსებითად ცვლის როგორც ალიანსის განწყობებს, ისე სტრატეგიულ გათვლებს.
უკრაინა აღარ განიხილება მხოლოდ დასავლური სამხედრო დახმარების მიმღებად. თანამედროვე ომის წარმოების მისი გამოცდილება, განსაკუთრებით დრონული ომისა და სწრაფად განვითარებადი სამხედრო ტექნოლოგიების სფეროში, სულ უფრო აქტუალური და მნიშვნელოვანი ხდება თავად ნატოს ადაპტაციის პროცესისთვისა და თავდაცვით დაგეგმვებისთვის.
განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის განცხადებამ, რომლის თანახმადაც უკრაინის მიერ რუსეთის ნავთობის ინფრასტრუქტურაზე განხორციელებულმა დრონების შეტევებმა შესაძლოა კონფლიქტის დასრულებასაც კი შეუწყოს ხელი. ეს შეფასება მკვეთრად განსხვავდება მისი ადრინდელი პოზიციისგან, როდესაც ტრამპი აცხადებდა, რომ უკრაინას „კოზირები არ ჰქონდა“ და ამიტომ რუსეთის მოთხოვნებისთვის უნდა დაეთმო.
ტრამპმა მნიშვნელოვნად შეცვალა რიტორიკა უკრაინის პრეზიდენტის მიმართაც. მისი განცხადებით, ვოლოდიმირ ზელენსკიმ „შესანიშნავი სამუშაო შეასრულა“ („done an amazing job“) და ომის განმავლობაში „ძალიან ეფექტიანი“ („been very effective“) აღმოჩნდა. ტრამპმა ასევე განაცხადა, რომ ამერიკის შეერთებულ შტატებს უკრაინული წარმოების დრონების შეძენა სურს, რაც ასევე მკვეთრი ცვლილებაა მისი წინა პოზიციისგან.
კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი იყო ტრამპის განცხადება იმის შესახებ, რომ შეერთებული შტატები უკრაინას Patriot-ის საზენიტო-სარაკეტო სისტემების წარმოების ლიცენზიას გადასცემს. Patriot მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ეფექტიან და ძვირადღირებულ საჰაერო თავდაცვის სისტემად ითვლება. ერთი სრული ბატარეისა და შესაბამისი რაკეტების ღირებულება დაახლოებით 1 მილიარდ აშშ დოლარს აღწევს. თუ ეს გადაწყვეტილება განხორციელდება, უკრაინა გერმანიისა და იაპონიის შემდეგ მხოლოდ მესამე ქვეყანა გახდება, რომელსაც Patriot-ის რაკეტების წარმოების ლიცენზია ექნება.
ეს ანკარას სამიტზე კიევის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან წარმატებად შეიძლება ჩაითვალოს. Patriot-ის სისტემა პრაქტიკულად ერთადერთი საშუალებაა, რომელსაც რუსეთის ბალისტიკური რაკეტების ეფექტიანად შეჩერება შეუძლია. ამ გადაწყვეტილებას მრავალი ანალიტიკოსი გარდამტეხ მოვლენად აფასებს, რადგან იგი უკრაინის ომის ერთ-ერთ ყველაზე სერიოზულ სისუსტეს -ბალისტიკური რაკეტებისგან არასაკმარის საჰაერო თავდაცვას -პირდაპირ პასუხობს.
მართალია, Patriot-ის რაკეტები ტექნოლოგიურად უკიდურესად რთული სისტემებია და მათი წარმოების დაწყებას, სავარაუდოდ, მინიმუმ ერთი წელი დასჭირდება, თუმცა უკრაინის საინჟინრო შესაძლებლობები საფუძველს იძლევა ვივარაუდოთ, რომ ქვეყანა ამ შესაძლებლობას მაქსიმალურად სწრაფად და ეფექტიანად გამოიყენებს. ეს კი მნიშვნელოვნად გააძლიერებს უკრაინის ქალაქების დაცვას და ერთდროულად გაზრდის ზეწოლას კრემლზე.
უფრო ფართო პერსპექტივაში კი ეს გადაწყვეტილება მიუთითებს ახალ მოდელზე, რომლის მიხედვითაც უკრაინა თანდათან საკუთარი სამხედრო-სამრეწველო შესაძლებლობების განვითარებაზე გადავა და აღარ იქნება მხოლოდ დასავლეთის შეზღუდულ სამხედრო მარაგებზე დამოკიდებული.
შემდეგი სამიტი?
სამიტის საბოლოო დეკლარაციაში არ არის მითითებული, სად და როდის გაიმართება ნატოს მომდევნო სამიტი. ეს ადასტურებს მედიაში მანამდე გავრცელებულ ცნობებს, რომლის მიხედვითაც ზოგიერთი მოკავშირე აღარ ემხრობა სახელმწიფოთა და მთავრობათა მეთაურების დონეზე ნატოს ყოველწლიური სამიტების ჩატარებას. მათ სურთ თავიდან აიცილონ ის არაპროგნოზირებადობა და შესაძლო პოლიტიკური დაპირისპირება, რომელიც პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის მონაწილეობას შეიძლება თან სდევდეს.
საბოლოო დოკუმენტი არც მომდევნო სამიტის თარიღს ასახელებს და არც მასპინძელ ქვეყანას, რომელიც ადრე გავრცელებული ცნობების თანახმად ალბანეთი უნდა ყოფილიყო. არსებული ინფორმაციით, თავად მასპინძლის შერჩევაც შესაძლოა პრობლემად იქცეს, რადგან ზოგიერთი მოკავშირე არ მიიჩნევს მიზანშეწონილად ნატოს სამიტის ჩატარებას ისეთ წევრ სახელმწიფოში, რომელიც თავდაცვაზე შედარებით დაბალ დანახარჯებს ახორციელებს.
მიუხედავად იმისა, რომ ანკარის სამიტმა ხელშესახები შედეგები მოიტანა, ეს გარემოება ნათლად წარმოაჩენს იმ რთულ პოლიტიკურ და სტრატეგიულ გარემოს, რომელშიც დღეს ალიანსს უწევს მოქმედება როგორც შიგნით, ისე გარეთ. ამავდროულად, იგი მიუთითებს, რომ მომავალში ნატოს კიდევ უფრო მეტი პოლიტიკური თანმიმდევრულობისა და ერთიანობის უზრუნველყოფა დასჭირდება.
სხვა საკითხები
თურქეთი და F-35-ები
პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი თურქეთის პრეზიდენტ რეჯეფ თაიფ ერდოღანს კარგ პირად მეგობრად მიიჩნევს და არაერთხელ აღნიშნა, რომ ანკარის სამიტში მონაწილეობა სწორედ ერდოღანის მასპინძლობის გამო გადაწყვიტა.
როგორც ჩანს, თურქეთი სამიტიდან პოზიტიური შედეგებით გამოვიდა, რადგან ტრამპმა მიანიშნა, რომ განიხილავს ქვეყნისთვის F-35-ის მეხუთე თაობის გამანადგურებლების მიწოდების შესაძლებლობას.
თუმცა, ნებისმიერი ასეთი გადაწყვეტილება დამოკიდებული იქნება ოფიციალურ დადასტურებაზე, რომ თურქეთს აღარ გააჩნია რუსეთის წარმოების S-400-ის საჰაერო თავდაცვის სისტემა, ვინაიდან 2020 წლის ეროვნული თავდაცვის ავტორიზაციის აქტით (National Defense Authorization Act – NDAA) გათვალისწინებული საკანონმდებლო შეზღუდვები კვლავ ძალაში რჩება. შესაძლო შეთანხმებას დამატებით დაბრკოლებას უქმნის აშშ-ის ზოგიერთი მოკავშირის, მათ შორის ისრაელისა და საბერძნეთის, უარყოფითი პოზიციაც.
მიუხედავად ამისა, ეს საკითხი კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს თურქეთის განსაკუთრებულ ადგილს ნატოში და მის შესაძლებლობას, ვაშინგტონთან არსებული რთული ურთიერთობების მიუხედავად, ორმხრივი მნიშვნელობის საკითხები დღის წესრიგში შეინარჩუნოს.
ირანის ომი
მიუხედავად იმისა, რომ ირანთან ომი ოფიციალურად არ შედიოდა სამიტის დღის წესრიგში, ფართოდ იყო მოსალოდნელი, რომ იგი ლიდერთა განხილვების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თემა გახდებოდა. ასეც მოხდა, რაც მკაფიოდ პრეზიდენტ ტრამპის მწვავე კრიტიკაში აისახა იმ მოკავშირეების მიმართ, რომლებმაც მხარი არ დაუჭირეს შეერთებული შტატების სამხედრო ოპერაციებს ირანის წინააღმდეგ.
თუმცა, ეს დისკუსია მალევე დაჩრდილა ტრამპის განცხადებამ, რომ ირანთან ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება დასრულდა და ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა ირანის დაბომბვა განაახლა. ამასთან, იმავე დღის დასკვნით გამოსვლაში აშშ-ს პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ საომარი მოქმედებების განახლების მოლოდინი არ ჰქონდა და რომ შეერთებული შტატები „გრძელვადიან კონფლიქტს არ ეძებს“.
მოკავშირეებმა ირანის საკითხიც ასახეს სამიტის საბოლოო დეკლარაციაში. დოკუმენტში კიდევ ერთხელ არის ხაზგასმული, რომ „ირანს არასოდეს უნდა ჰქონდეს ბირთვული იარაღი“, ხოლო თეირანს მოუწოდებენ, „სრულად დაიცვას ნაოსნობის თავისუფლება ჰორმუზის სრუტეში.“ ირანის საკითხმა კიდევ ერთხელ წარმოაჩინა ნატოს წინაშე არსებული უფრო ფართო გამოწვევა: მაშინაც კი, როდესაც კონკრეტული კონფლიქტი უშუალოდ არ შედის ალიანსის ძირითად მისიაში, მოკავშირეებს შორის განსხვავებულმა მიდგომებმა შეიძლება გავლენა მოახდინოს ტრანსატლანტიკურ ერთიანობაზე და გაართულოს თანამშრომლობა ნატოს ძირითად პრიორიტეტულ მიმართულებებზე.
სირია
ანკარას სამიტის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური შედეგი პრეზიდენტ ტრამპის განცხადება იყო, რომლის თანახმადაც მისი ადმინისტრაცია აპირებს სირიის ამოღებას ტერორიზმის მხარდამჭერ სახელმწიფოთა სიიდან. სირია აღნიშნულ სიაში 1979 წლიდან, თითქმის ნახევარი საუკუნის განმავლობაში, იმყოფებოდა.
ასეთი გადაწყვეტილება მნიშვნელოვნად შეამცირებდა ქვეყნის საერთაშორისო იზოლაციას და შექმნიდა სირიასთან უფრო ფართო საერთაშორისო თანამშრომლობის შესაძლებლობას, იმ პირობით, რომ ქვეყნის ხელისუფლება ეფექტიანად გააგრძელებს სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერებასა და საკუთარი მოქალაქეების ინტერესების დაცვაზე ორიენტირებულ პოლიტიკას.
ეს განცხადება ასევე აჩვენებს, რომ ანკარას სამიტი იქცა პლატფორმად ისეთი პოლიტიკური პროცესებისთვისაც, რომლებიც ნატოს ფორმალურ დღის წესრიგს სცდება და ასახავს იმ ფართო საერთაშორისო უსაფრთხოების გარემოს, რომელშიც ალიანსს უწევს ფუნქციონირება.
საქართველო?
საქართველო ანკარას სამიტზე მიწვეული არ ყოფილა.
მართალია, ეს მოულოდნელი არ ყოფილა, თუმცა ამ ფაქტმა მწვავე რეაქცია გამოიწვია „ქართული ოცნების“ მთავრობის კრიტიკოსებს შორის, რომლებიც აღნიშნავენ, რომ საქართველოს ნატოში ინტეგრაციის პოლიტიკა პრაქტიკულად ჩამოიშალა.
კრიტიკოსებმა, მათ შორის მკვლევრებმა და ყოფილმა დიპლომატებმა, ყურადღება გაამახვილეს იმაზე, რომ „ქართული ოცნების“ საგარეო საქმეთა მინისტრის მონაწილეობა ანკარაში, სამიტის პარალელურად გამართულ ღონისძიებაში, არ შეიძლება და არ უნდა გაიგივდეს ნატოს სამიტზე ოფიციალურ მიწვევასთან, რომელსაც საქართველო წინა წლებში რეგულარულად იღებდა.
მათი შეფასებით, ევროატლანტიკურ უსაფრთხოებაში საქართველოს წარსულში შეტანილი წვლილის, მისი ნატოში გაწევრიანების ოფიციალური მისწრაფებისა და შავი ზღვის რეგიონის მზარდი სტრატეგიული მნიშვნელობის გათვალისწინებით, საქართველოს არყოფნა ნატოს დღის წესრიგში ქვეყნის მზარდ საერთაშორისო იზოლაციაზე მიუთითებს, რაც დემოკრატიული განვითარების უკუსვლამ და საგარეო პოლიტიკის ევროატლანტიკური კურსიდან გადახვევამ განაპირობა.
ამგვარად, საქართველოს არყოფნა მხოლოდ იმას არ ნიშნავს, რომ ქვეყანა სამიტზე წარმოდგენილი არ იყო. ეს ასევე ნათლად აჩვენებს, რამდენად დაშორდა საქართველო იმ ადგილს, რომელიც მას ადრე ნატოს დისკუსიებში ეკავა, და როგორ იქონია ქვეყნის შიდა პოლიტიკურმა პროცესებმა და საგარეო პოლიტიკის ცვლილებებმა გავლენა საქართველოს პოზიციაზე ევროატლანტიკურ დღის წესრიგში.
ეს სტატია ითარგმნა ინგლისურიდან ხელოვნური ინტელექტის ინსტრუმენტების დახმარებით და რედაქტირებულია ავტორის მიერ.